Opowiem o tym, jak powstało Urban Lab Opole – laboratorium miejskie w bibliotece. To będzie historia o budowaniu mostu dla przyszłości biblioteki i społeczności, w której ta biblioteka działa. Ten pomysł wyprzedza swoją epokę, a bibliotekę umieszcza w centrum wydarzeń. Takie podejście stawia bibliotekę w nowej roli, którą przyjdzie jej odegrać na dużej scenie miasta, i to nie przed, lecz z widownią jako aktywnym współtwórcą spektaklu. Implementacja modelu Urban Lab w Opolu to sygnał, że biblioteka rozumie wyzwania XXI wieku: od cyfryzacji, przez kryzys więzi, aż po potrzebę edukacji ustawicznej w świecie zdominowanym przez AI. Biblioteka przyszłości nie jest celem samym w sobie – jest narzędziem, które pozwala społeczności opolskiej adaptować się do wyzwań przyszłości, zgodnie z zasadą budowania kapitału społecznego i kompetencji przyszłości. Wsparcie nowych generacji, tworzenie „bezpiecznych portów” dla młodych pokoleń, gdzie technologia (AI, VR, design thinking) spotyka się z kompetencjami obywatelskimi. Historia o Urban Lab w bibliotece to pieśń przyszłości o idei trzeciego miejsca, która wciąż na nowo wdrażana jest w polskich bibliotekach, a która w pędzie świata znalazła swój moment na ewolucję.

Opowiemy o partycypacyjnym modelu rozwoju biblioteki i działaniach opartych na wzmacnianiu potencjału społecznego, na przykładzie Biblioteki Sąsiedzkiej w Lipinkach – filii Miejskiej Biblioteki Publicznej w Wołominie. Pokażemy drogę, którą przeszliśmy: od inicjatywy oddolnej do realizacji spójnej wizji i lokalnych marzeń. Powiemy, jak świadomie doceniać wkład mieszkańców oraz wzmacniać ich zaangażowanie, a także jak tworzyć przestrzeń sprzyjającą spotkaniom i integracji. Omówimy działania oparte na współpracy oraz uważnym wsłuchiwaniu się w potrzeby użytkowników, które przekładają się na konkretne decyzje i kierunki rozwoju. Przybliżymy znaczenie pracy rzeczniczej, w tym prowadzenia dialogu z urzędami, zarządami i instytucjami w celu pozyskiwania realnego wsparcia. Pokażemy również, w jaki sposób oddanie przestrzeni mieszkańcom sprzyja naturalnemu wyłanianiu się i wzmacnianiu lokalnych liderek i liderów.

Opowiemy o tym, jak lokalna społeczność może odpowiadać na globalne wyzwania, wykorzystując potencjał lokalnych instytucji, nie tylko kultury, bliskich mieszkańcom. Pokażemy, jak w praktyce tworzyć warunki do integracji i współpracy na przykładzie działań, które realizowaliśmy i realizujemy w Jarocinie. Sami szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: jak prowadzić działania, które z jednej strony wzmacniają poczucie bezpieczeństwa i przynależności osób z doświadczeniem migracji i uchodźstwa do społeczności lokalnej, a z drugiej: jak pokazać mieszkańcom, że osoby te są takimi samymi uczestnikami życia społecznego jak osoby mieszkające tutaj od urodzenia. Proces rozpoczęliśmy od diagnozy – badań i rozmów z mieszkańcami. Dążyliśmy do lepszego zrozumienia potrzeb mieszkańców, wypracowania lokalnej strategii integracji oraz zwiększenia roli biblioteki jako miejsca wspierającego dialog i współpracę. Kluczowe było także przełożenie wyników badań na konkretne działania. Chcesz się dowiedzieć, jak to robimy? O tym wszystkim opowiemy podczas naszego wystąpienia.

Opowiem o tym, jak z potrzeby rozmowy i wzajemnego zrozumienia powstała nieformalna grupa wsparcia dyrektorek i dyrektorów bibliotek. W świecie pełnym odpowiedzialności i trudnych decyzji, stworzyliśmy przestrzeń opartą na zaufaniu, bezpieczeństwie i szczerości. Miejsce, w którym można mówić otwarcie – nie tylko o sukcesach, ale też o trudnościach, w  którym zamiast rywalizacji odnajdujemy zrozumienie, a o trudnościach możemy mówić głośno i bez lęku. Naszym celem było stworzenie prawdziwej sieci współpracujących ludzi, którzy mogą na siebie liczyć i być ze sobą w stałym kontakcie. Bardzo ważne było dla nas także to, by przełamać poczucie samotności lidera i pokazać, że w odpowiedzialności nie trzeba być samemu. Chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak działamy? Zapraszam!

Opowiem historię o zmianie. Jesteśmy w Rybniku – mieście na Górnym Śląsku o korzeniach polskich, niemieckich, morawskich i żydowskich. Siła miasta została zbudowana na kopalniach – część z nich dalej działa i daje ludziom pracę. Górnośląska tradycja jest dla mieszkanek i mieszkańców bardzo ważna i wykracza poza zatrudnienie – jest kulturą życia. Jednocześnie widzę, że ludzie czują się bezradni w sytuacji zmiany społecznej, ekonomicznej i kulturowej będącej konsekwencją likwidowania kopalń. Transformacja energetyczna, która się tu odbywa, jest posadowiona na czterech filarach: społeczeństwie, gospodarce, ekologii i kulturze. Ta ostatnia pełni ważną rolę: ma dawać ludziom poczucie godności, bezpieczeństwa, kontinuum. Oraz siłę do uniesienia zmiany i budowy „nowego”. 

Widzę bibliotekę jako miejsce transmisji pamięci – dzięki wspólnocie, która się tu rodzi, która daje wspólne, zakorzenione w tradycji wartości. Siła bierze się z uświadomienia sobie, że to, co przekazali nam przodkowie, daje nam fundament, na którym można zbudować coś nowego. Kultura może dostarczać narzędzi, które pozwalają zachować poczucie godności, wspólnotowość, a także uporządkować informację, wiedzę, uspokoić się i wyciszyć emocje oraz wracać do równowagi. Jako osoba, która sama zdecydowała się na radykalną życiową zmianę, uznałam, że warto podzielić się tym doświadczeniem. Dla mnie samej jako byłej publicystki było to wyzwanie, żeby zrealizować w rzeczywistości to, co przez 20 lat głosiłam w teorii.

W trakcie wystąpienia opowiem o procesie transformacji Biblioteki Gdynia z tradycyjnej, hierarchicznej struktury w stronę organizacji partycypacyjnej, opartej na sprawczości zespołu i sieci 20 autonomicznych filii. Omówię konkretne narzędzia budowania zaufania, takie jak: wspólne opracowywanie regulaminów, Biblioteczna Akademia Lidera oraz system wzajemnej oceny dyrekcji i pracowników w formie rozmów rozwojowych. Postaram się również pokazać, jak zmiana kultury wewnętrznej pozwoliła nam przedefiniować relację z samorządem – z pozycji „kosztotwórczego petenta” do statusu strategicznego partnera i bezpiecznej inwestycji społecznej. Skupię się na roli liderki jako pomostu tworzącego bezpieczne środowisko pracy, w którym odwaga decyzyjna pracowników staje się fundamentem nowoczesnej instytucji. Bez lukrowania opowiem o błędach i oporze wobec zmiany, poddając nasze praktyki pod wspólną rozwagę jako jeden z możliwych kierunków budowania podmiotowych instytucji kultury.